De betekenis van sabbat - en jubeljaar... voor deze tijd...

De richtlijnen voor het houden van de sabbat (elke zevende dag), sabbatjaar (elk zevende jaar) en jubeljaar (elk zevende maal zevende jaar) hebben geleid en kunnen nog steeds leiden tot serieuze pogingen om tot een andere inrichting van de samenleving (micro) en de wereld (macro) te komen. Een samenleving en wereld waarin niemand wordt uitgesloten en gemarginaliseerd. Een onmogelijkheid, een utopie? Nee! Als we echt gaan luisteren naar de bevrijdende Stem van God en gaan doen wat Hij van ons vraagt, dan is zo'n samenleving en wereld mogelijk.

Jezus Christus ging ons voor; Hij ging marginalisering en uitsluiting radicaal te lijf. Zonde is het als mensen uit de gemeenschap zijn gestoten. Hij bracht ze er weer in door een concrete praktijk van kwijtschelding en vergeving van de schulden. In het leven van Jezus zagen we dat Zijn handelen consequenties heeft tot over de grenzen van Israël. Door Hem komt de hele bewoonde wereld in zicht: niemand uitgesloten! De genadeverkondiging in de kerk en de concrete kwijtschelding van schulden horen bij elkaar.

Zowel op landelijk niveau (micro) als op mondiaal niveau (macro) er sprake is van scheve verhoudingen. In Nederland zal iemand niet van de honger sterven, omdat hij zijn schulden niet kan voldoen. In Afrika worden kinderen geboren, die al een schuld met zich mee dragen! De Afrikaanse Raad van Kerken heeft eens de volgende uitspraak gedaan: 'Elk kind in Afrika is geboren met een financiële last, die hij door levenslang hard te werken niet kan afbetalen!' Dat kun je toch van een kind, geboren op Nederlandse grond, niet zeggen. Terwijl complete bevolkingsgroepen nog onder het bestaansminimum leven, kunnen mensen in het rijke westen het zich blijkbaar permitteren torenhoge schulden op te bouwen en onaangeroerd voedsel weg te gooien.

Toch kan de situatie van een Nederlands gezin wel zo nijpend worden (ik denk aan al die mensen die de weg niet weten te vinden naar allerlei inkomensafhankelijke regelingen) dat van een vrij en menswaardig leven nauwelijks sprake meer is. De God van de bijbel stelt dit onder kritiek. Er is een grens aan wat je van iemand kunt (terug)vragen.

'Als het zogenaamde christelijke westen geleefd had volgens de regels van de thora en ook de regels van sabbat- en jubeljaar in praktijk had gebracht (of de inspiratie en de originaliteit had opgebracht om deze te actualiseren), dan hadden de Derde Wereldlanden nooit zo diep weggezakt geweest als anno 2004 wel het geval is. Dan zou er op tijd correctie zijn toegepast!'

De jubeljaarrichtlijn, zoals die ingesteld is in Leviticus 25 kritiseert heel concreet het mechanisme, dat rijken steeds rijker worden en armen steeds armer. Er zijn echter nog steeds mensen die deze jubeljaarrichtlijn negeren. Dat zijn mensen die vinden dat de verdeling en voortbrenging van voorzieningen in de maatschappij (micro) en de wereld (macro) moet worden overgelaten aan de werking van de vrije markt (lees: eigen belang), zonder ingrepen van buitenaf. De geschiedenis (van Israël, Nederland en vele andere landen) laat echter duidelijk zien dat de krachten van de vrije markt uit zichzelf geen gerechtigheid creëren. De vrije markt zorgt juist voor een enorme tweedeling in de maatschappij*en de wereld!

Vragen:

1. Kun je het principe van het jubeljaar beschouwen als het antwoord op het vraagstuk van de verdeling dat ook in onze wereld van vandaag weer terugkeert? Of gold dit principe alleen voor het Israël van vroeger?
2. Aansluitend op de vorige vraag: is het principe van het jubeljaar een tijdgebonden of een tijdloos principe?
3. Is het wel rechtvaardig dat wij (als rijke westen) de schuldenlanden tot het laatste gram aan onze afspraken houden?

*een 'global village'

De wereld is in onze tijd een groot dorp geworden. Door het verdwijnen van ruimte, tijd en grenzen is er een globaal dorp tot stand gekomen. Afstanden bestaan niet meer! Of we nu in Nederland wonen of in Afrika, we zijn maar een muisklik van elkaar verwijderd. Of een druk op de afstandsbediening.

Als de wereld een dorp was...

'Als de wereld een dorp was met 1000 inwoners dan zouden er 565 Aziaten zijn, 85 Afrikanen, 210 Europeanen, 80 Zuid-Amerikanen, 60 Noord-Amerikanen.

Als de wereld een dorp was met 1000 inwoners dan zouden er 700 niet-blanken wonen en 300 blanken. Er zouden 300 christenen zijn, 159 gekleurd en 141 blank. Er zouden 700 mensen anders geloven of niet geloven. Als de wereld een dorp was met 1000 inwoners dan zouden er 700 niet kunnen lezen of schrijven, 500 zouden er hongerig of onvoldoende gevoed naar bed gaan. Als de wereld een dorp was met 1000 inwoners dan zou de helft van al het inkomen 'verdiend' worden door 60 mensen en de overige 940 zouden het met de andere helft moeten doen. Wanneer dit de situatie in ons dorp zou zijn, zou het ons te denken geven. Maar het is in feite ons dorp, want het is onze wereld, en zo groot is die ook niet meer.

In welke wereld leven wij eigenlijk? Een wereld, die blijkbaar opgedeeld is in verschillende werelden (hoe komen we anders aan een 'derde wereld'?) Vreemd eigenlijk dat er in één wereld sprake kan zijn van drie verschillende werelden.

20% van de mensen beschikt over 83% van de wereldrijkdom of:
de 20% van de rijksten verbruiken 60% van alle voedsel en 58% van alle energie,

In een van de kwartaaluitgaven van Stichting Woord en Daad, een christelijke stichting die gericht is op armoedebestrijding in de Derde Wereld las ik eens het volgende:

Wereldvoedseldag

'Op wereldvoedseldag opent de krant met deze kop: elke 7 tellen sterft kind door honger'. Janneke, mijn kleindochter van acht, logeert bij ons vanwege de herfstvakantie. Heb je de krant al gelezen? Vraag ik haar. Ze kijkt verbaad. Ik? Moet je dit eens zien. Hardop spelt ze: 'elke 7 tellen sterft kind door honger.' Het doet haar niet veel.

Dan begin ik te tellen: 1,2,3,4,5,6,7, nu sterft er een jongetje van twee jaar in India. 8,9..... 14, nu sterft er een meisje van vier in Ethiopië van de honger. Ze kijkt steeds bezorgder. Maar ik tel door. 15,16,17 Hou op, opa, roept ze verschrikt, anders sterven er nog meer!'

In Brazilië sterft om de 90 seconden een kind van de honger, wereldwijd sterven er elk jaar meer dan 15 miljoen kinderen van de honger of van ziekten, die door ondervoeding veroorzaakt worden.

West Europa en Noord-Amerika consumeren samen nu reeds 24 maal zo veel als de rest van heel de wereld!

Afrikaanse schuldenlanden betalen over elke (als hulp ontvangen) dollar gemiddeld elf dollar rente.

En zo kan ik nog wel even doorgaan.

Onderzoek heeft aangetoond dat de volgende bedragen nodig zijn voor het vervullen van de basisbehoeften van elk mens op deze aarde. Ik zal de cijfers hieronder geven:

*Met 6 miljard dollar extra krijgt iedere wereldburger toegang tot het onderwijs,

*Met 9 miljard dollar extra krijgt iedere wereldburger toegang tot gezond drinkwater en sanitair,

*Met 13 miljard dollar extra krijgt iedere wereldburger voedsel.

Dit zijn gigantische bedragen en je kunt je afvragen: wie gaat dat betalen? Toch zijn bovenaangehaalde bedragen nog relatief laag vergeleken met andere uitgaven, waar wij ons geld aan uit geven:

Onze uitgaven per jaar:

-8 milard dollar aan cosmetica in de VS,

-11 miljard dollar aan ijsjes in Europa,

-12 miljard dollar aan parfum in de VS en Europa,

-17 miljard dollar aan diervoeding in de VS en Europa,

-50 miljard dollar aan sigaretten in Europa,

-105 miljard dollar aan alcohol in Europa.

De cijfers hierboven spreken boekdelen! Waar is het besef gebleven dat de aarde van God is? Is dat nu het doel van de wereldgeschiedenis, haar schrijnende resultaat?

De wereld is verdeeld. Er zijn mensen die eten en mensen die honger lijden. Mensen, die zich op overmatige wijze levensmiddelen toe-eigenen en mensen die aan hun lot worden overgelaten en vroegtijdig (te vroeg!) sterven. Nu, ja nu u dit leest wordt u geconfronteerd met een wereldramp! Onze wereld van vandaag belichaamt niet (meer) het ideaal dat God had toen Hij de aarde voor alle mensen schiep (Gen. 1:18-20). Gods schepping is ziek. Voor wie de film 'The Passion of the Christ' heeft gezien: de armen (anno 2004) lijken op de lijdende Christus aan het kruis, belast met de zonde, de ongerechtigheid, de zelfzucht en de onverschilligheid van de westerse wijze van leven.'

Deuteronomium 15:1-6

1 Aan het einde van zeven jaren zult gij een kwijtschelding doen plaats hebben.

2 En dit is de wijze van kwijtschelding, dat iedere schuldeiser, die aan zijn naaste zal geleend hebben, kwijtschelde; hij zal zijn naaste of zijn broeder niet tot betaling dwingen, dewijl men voor de HEERE een kwijtschelding heeft uitgeroepen.

3 De vreemde zult gij niet tot betaling dwingen; maar wat gij bij uw broeder hebt, zal uw hand kwijtschelden;

4 Alleen, omdat er geen bedelaar onder u zal zijn; want de HEERE zal u overvloedig zegenen in het land, dat u de HEERE uw God ten erve zal geven om hetzelve erfelijk te bezitten;

5 Indien gij slechts de stem van de HEERE uw God zult gehoorzamen, dat gij waarneemt te doen al deze geboden, die ik u heden gebied.

6 Want de HEERE uw God zal u zegenen, gelijk als Hij tot u heeft gesproken; zo zult gij aan vele volken lenen, maar gij zult niet ontlenen; en gij zult over vele volken heersen, maar over u zullen zij niet heersen.

*Kan ik er wat aan doen?*

Wij profiteren met z'n allen mee van het geld dat door Nederland geïnd wordt van de schuldenlanden. De actie van Jubileecampaign is daar heel duidelijk in: ik zie af van mijn 1,35 euro en roep de regering op om meer schulden aan de Derde Wereld kwijt te schelden! In de brochure 'Onze schuld, hun recht' van Jubilee Nederland is te lezen dat elke inwoner van de rijke landen jaarlijks omgerekend 46 euro van lage inkomenslanden ontvangt. Aan openstaande rente en aflossing! Dus met andere woorden: ieder die dit leest is schuldeiser, dat is inherent aan het burgerschap van Nederland.

Tenslotte de vraag: wat ik er eigenlijk aan kan doen. Het is namelijk niet alleen de Nederlandse regering die kan bijdragen aan de oplossing van de schuldencrisis. Ook burgers kunnen bijdragen aan die oplossing, door de handtekeningenactie van de internationale campagne Jubilee 2000 te ondersteunen. Met de campagne 'Wij hebben nog geld van haar te goed, maar het is niet haar schuld' voert Jubilee Nederland namelijk sinds het jaar 2000 een actie met de oproep aan o.a. de Nederlandse regering om meer schulden aan de schuldenlanden kwijt te schelden. We leven in een tijd, waarin er veel stemmen opgaan en veel acties gevoerd worden voor een algehele kwijtschelding aan de schuldenlanden. Veel verhoudingen die in het verleden scheef gegroeid zijn kunnen we weer (gedeeltelijk) recht trekken door onze steun te geven aan de oproep aan de regering om meer aan schuldkwijtschelding te doen. We zeggen niet voor niets tegen elkaar: 'Verbeter de wereld, begin bij jezelf.' Een andere mogelijkheid is het steunen van ontwikkelingsorganisaties en acties gericht op sociale en economische ontwikkeling van de bevolking van de schuldenlanden. Tenslotte zou 'de westerling' zijn of haar consumptiegedrag aan kunnen passen door bijvoorbeeld exportproducten te kopen van de armste landen (via bijvoorbeeld de 400 wereldwinkels en de Max-havelaar-producten (koffie, thee, chocola en bananen). Maar ook door het besluit te nemen te gaan consuminderen. Door te gaan consuminderen houdt je geld over wat je vervolgens kunt geven aan de minst-bedeelden in de armste landen.

Maar hoe groot is de bereidheid om gehoor te geven aan de oproep van de God van de bijbel?

Global Jorwerd

De global village biedt arme inwoners geen ruimte voor een ontsnapping naar een betere wereld. Zij moeten het hebben van rijke 'dorpelingen', die ècht globaal gaan denken en rechtvaardig gaan handelen.

In de wereld van vandaag is globaal perspectief nodig. Het komt er meer dan ooit op aan om internationaal concurrerend te zijn. Toch blijft globaal denken lastig en is globalisering vaak iets abstracts. De wereld blijft groter dan we kunnen overzien. Geef mij maar liever een dorp, dat is veel concreter, grijpbaarder en dichterbij. Jorwerd bijvoorbeeld, waar Geert Mak zo boeiend over schreef in zijn boek 'Hoe God verdween uit Jorwerd'. Stel dat de wereld zo'n dorp was: een global village á la Jorwerd. Hoe zou die wereld er dan uitzien?

Voor het gemak stellen we even dat dit werelddorp dan, net zoals Jorwerd in 1995, ruwweg 300 inwoners heeft. Van die 300 inwoners kunnen er 210 niet lezen en schrijven. Meer dan 150 dorpelingen lijden aan ondervoeding. Meer dan 240 wonen in hutjes en krotten. Het dorp telt circa 30 notabelen: Europeanen en Amerikanen. Ze verdienen de helft van het totale inkomen van het dorp, de 270 anderen moeten het met de rest doen. De dorpsnotabelen verdienen per hoofd 16 keer zoveel als 'Jan met de pet'. In plaats van de oude kloof tussen stad en boerenland, waar Geert Mak over schreef, loopt er een diepe kloof door het werelddorp zélf. Hoe moeten de rijken in vrede leven met de anderen? Zij proberen de armen natuurlijk te helpen. Een paar procent van hun inkomen geven ze 'zomaar' weg aan ontwikkelingshulp. Maar net als in de echte wereld staan de arme dorpelingen diep bij de notabelen in het krijt. Die schuld is zo groot dat het bedrag dat ze aan aflossing en rente moeten betalen, ongeveer vier keer zo groot is als wat ze aan hulp krijgen.

Van echte ontwikkeling komt dan natuurlijk niet veel. Het werelddorp lijkt met de tegenstellingen te moeten leven. Daarom hebben de rijken zich stevig bewapend. Het lijkt me niet zo leuk om in zo'n 'Jorwerd' te leven [*] Maar wat is 'mijn' en 'dijn' in 'Global Jorwerd' eigenlijk?

[*] Uit de 'global village' ontsnappen naar een andere wereld is onmogelijk. Alhoewel, als er nou eens 30 dorpelingen echt globaal gaan denken en rechtvaardig gaan handelen. Misschien dat zelfs 10 'rechtvaardigen' het dorp alweer een echt Jorwerd kunnen maken.

Bram Grandia maakt ergens in zijn boek 'zeven maal zeven' de voorstelling van de wereld als een grote tafel, met daarom heen alle mensen. 'Stel je de wereld voor als een enorme tafel met daarom heen alle mensen en Jezus komt (anno 2004) langs. Wat zou Hij zeggen? Ik vermoed dat Hij alle mensen direct aan zou spreken: 'wat hebben jullie gedaan met wat ik jullie geleerd heb? Is dit het resultaat van het gedenken van mijn woorden en daden?' Misschien zou Hij zeggen: 'zullen we de tafelschikking wijzigen en de gerechten eerlijk over alle tafels verdelen. Kom op, pak aan, het kan anders. We beginnen opnieuw'

Bronnen:

1. Bram Grandia: zeven maal zeven

2. Kwartaaluitgaven Woord en Daad december 2003

3. www.wemos.nl